Na czym polega weganizm? Poznaj jego historię i główne założenia

Na czym polega weganizm i co dokładnie odróżnia go od wegetarianizmu? Weganizm, choć jest stosunkowo młodym ruchem, zyskuje coraz większą popularność i stale rosnące grono zwolenników. Mimo rosnącej w społeczeństwie świadomości na temat weganizmu, cały czas jest nadal duża grupa osób, która nie wie o nim zbyt wiele. Weganizm jest bardzo często mylony z wegetarianizmem, a przeciwnicy weganizmu poddają w wątpliwość jego dobroczynny wpływ na zdrowie.

Historia weganizmu

Czym tak naprawdę jest i na czym polega weganizm? Przeciętny człowiek, nie ma większych problemów by intuicyjnie określać wegan. Wiele osób jest też w stanie wskazać najistotniejsze różnice z wegetarianizmem. Weganizm bardzo często jest definiowany nie tylko jako dieta, ale także styl życia. Zatem kto i dlaczego decyduje się na niego? Aby zrozumieć wegan, należy najpierw poznać filozofię weganizmu.

Pochodzenie słowa weganin

Tak jak chrześcijaństwa nie da się zrozumieć bez choć małej wiedzy o religii judaistycznej, tak mówiąc o weganizmie, powinniśmy również najpierw wspomnieć o wegetarianizmie. Oficjalny początek wegetarianizmu datuje się na 1874 rok. Wtedy powstało The Vegetarian Society – angielskie stowarzyszenie wegetarian. Chwilę później ruch przeniósł się również do Ameryki. Tam powstało: American Vegetarian Society. Mimo stale rosnącej popularności wegetarianizmu, w środowisku wegetarian z biegiem czasu następował coraz bardziej widoczny podział. Część osób korzystała bowiem z nabiału, podczas gdy inni z niego rezygnowali. Ta druga grupa dała oczywiście początek weganizmowi. Na samym początku dietę wegańską od wegetariańskiej różnił właśnie jedynie brak nabiału w diecie.

Polski termin weganizm pochodzi od angielskiego vegan. Weganizm jest dość młodą dietą i stylem życia. Początek tego terminu datuje się bowiem dopiero na 1944 rok. Słowo stworzył Donald Watson, który jest zagorzałym miłośnikiem i obrońcą praw zwierząt. To, jakie zasady wyznaje Watson, wskazuje drogę myślenia wegan. Miłość do zwierząt Watsona przerodziła się w konkretne działania. Obrońca praw tych stworzeń założył Towarzystwo Wegańskie. Organizacja ta, jako pierwsza na świecie połączyła wegan.

Na czym polega weganizm? Weganie stawiają nacisk na emancypację zwierząt

N czym polega weganizm? Towarzystwo wegańskie wspiera i propaguje emancypację zwierząt. Zdecydowanie sprzeciwia się też ich eksploatacji. Weganie rezygnują nie tylko z mięsa, ale również ze wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego. Stąd weganizm nazywany jest również filozofią życia.

Prowadząc liczne kampanie w tym temacie, weganie zyskują coraz większą liczbę zwolenników i aktywistów. Weganie tworzą również linię własnych produktów, oznaczają je charakterystycznym zielonym znakiem ze słonecznikiem. Jest to duża pomoc dla wegan na całym świecie w szybkim odnalezieniu produktów, które odpowiadają na ich potrzeby.

Weganizm jako filozofia życiowa

Jak już wspomnieliśmy, weganizm to nie tylko dieta, ale także styl lub filozofia życiowa. Weganie eliminują ze swojej diety, a także życia codziennego, wszystko, co ma związek ze zwierzętami. Nie dotyczy to zatem jedynie produktów spożywczych. Mówimy również np. o kosmetykach.

Ruch mocno sprzeciwia się wykorzystywaniu zwierząt w celu produkcji ubrań, obuwia czy prowadzenia badań na zwierzętach. Weganie sprzeciwiają się wszelkiemu okrucieństwu wobec nich. Kampanie społeczne i ruchy aktywistyczne walczą z tworzeniem m.in. naturalnych futer. Sprzeciw dotyczy również korzystania ze zwierząt, jako źródła rozrywki (np. w zoo czy cyrkach).

Weganie są przekonani, że zwierzęta odczuwają tak samo jak ludzie. W związku z tym posiadają swoje prawa i powinny żyć jak chcą. Radykalni zwolennicy ruchu i obrony praw zwierząt nazywają weganizm prawdziwie humanitarną i cywilizowaną dietą. Weganie dążą zatem do uwolnienia zwierząt z niewoli, do której wtrącili je ludzie.

Współcześnie dobro zwierząt dla osób korzystających z diety wegańskiej nie jest już tak oczywiste. Przechodzący na taką dietę wskazują trzy główne powody swojej decyzji. Na pierwszym miejscu utrzymuje się ciągle dobro zwierząt. Dalej jest już jednak troska o własne zdrowie oraz ochrona środowiska.

Różnice między dietą wegetariańską, a dietą wegańską

Wiele osób ma problem z odróżnieniem diety wegetariańskiej od wegańskiej. Podobnie sprawa odnosi się do pojęć wegan i  wegetarianin, które często są używane zamiennie. Obie diety opierają się na eliminacji z codziennych posiłków niektórych produktów. Wspólnie rezygnują z jedzenia mięsa i ryb. Trzeba tu jednak zaznaczyć, że nie jest to tak czarno-białe. Obie grupy posiadają swoje liczne odmiany, które decydują się na jedzenie np. czerwonego mięsa, jaj lub części ryb.

Istnieje również szereg diet opartych na wegetarianizmie i weganizmie. Często nie łączy się ona jednak z filozofią życia, a dotyczy problemów zdrowotnych. Korzystający z takich diet ograniczają się np. do mięsa w jadłospisie jeden raz w tygodniu. Często stosujący takie półśrodki przygotowują się po prostu do przejścia na pełną dietę wegańską lub wegetariańską.

Widzimy zatem, że dieta wegańska posiada zdecydowanie dłuższą i bardziej restrykcyjną listę produktów, które należy wyeliminować. Nie ogranicza się bowiem do samego mięsa, ale odrzuca wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego.

Produkty, których nie ma w diecie wegańskiej

Dieta wegańska opiera się głównie na warzywach i owocach. Z diety eliminuje się wszelki rodzaj mięsa, ryby, i owoce morza. Nie znajduje się w niej również wszystko, co wiąże się z nabiałem: mleko, jogurty, kefiry, sery, masło czy jajka. Weganie nie używają również miodu. Taka dieta uzupełniana jest głównie makaronami, ryżem, kaszą i pieczywem razowym. Ważnym elementem są też warzywa strączkowe. Weganie znajdują zamienniki nabiału uzupełniając w ten sposób ilość wapnia w organizmie. Mowa tu m. in. o mleku roślinnym.

Przeczytaj także – czym się kierują konsumenci wybierający ekożywność?

Wśród wegetarian znajdujemy bardziej radykalną grupę: witarian. Eliminują ze swojej diety wszystko poddane obróbce termicznej. Są przekonani, że w wyższej temperaturze niż 42 stopnie Celsjusza giną wszystkie enzymy, znajdujące się w danym produkcie. Spożywają zatem głównie surowe owoce, warzywa, nasiona i orzechy, a ich dietę uzupełniają oleje tłoczone na zimno. Radykalniejszą grupą od witarian są jedynie frutarianie. Frutarianizm opiera swoją dietę jedynie o owoce. Dopuszczają jeszcze do spożycia warzywa botaniczne, które zaliczają się do owoców (np. ogórek lub pomidor). Jedzenie warzyw botanicznych również posiada jednak ograniczenia. Możliwe do zjedzenia są jedynie takie, których zerwanie nie uśmierci rośliny, na której wyrosło. Dostępne są zatem tylko te drzewa i krzewy, które po zerwaniu owocu, znów mogą owocować. Grupa najbardziej radykalnych frutarian zadowala się jedynie tym, co samo odrywa się od roślin, na których rośnie.

,,Zwykła” forma weganizmu, ze względu na wysoką eliminacyjność produktów, potrzebuje również suplementacji. Mowa tu przede wszystkim o witaminach, których nie pozyskują w jedzeniu (D, B12). Rośliny strączkowe są dostarczycielami białka. Wapń znajduje się w kapuście, sałacie, jarmużu, soi i migdałach. Orzechy i siemię lniane dostarczają kwasy omega-3. Bez odpowiedniej suplementacji i dobrze ułożonej diety wegańskiej, weganie, narażeni są na poważne problemu zdrowotne. Brak zbilansowanej diety prowadzi do m.in. anemii, krzywicy, zaburzeń neurologicznych, zaburzeń miesiączkowania i osteoporozy. Obok ideałów swojej filozofii kładą zatem duży nacisk na uzupełnienie niedoborów składników odżywczych, które mięsożerni spożywają z mięsem i produktami pochodzenia zwierzęcego.

Zbilansowana dieta wegańska – czyli na czym polega zdrowy weganizm?

W piramidzie żywieniowej wegan zauważamy 3 główne stopnie. U podstaw znajdujemy oczywiście różnego rodzaju zboża (pszenica, żyto, proso, owiec). Jest tu również miejsce dla owoców i warzyw oraz ryżu. Środek piramidy stanowią rośliny strączkowe, grzyby i orzechy. Uzupełnieniem są tzw. rośliny oleiste (siemię lniane, dynia, słonecznik czy sezam). Do środka piramidy żywieniowej wegan należą również wszelkiego rodzaju zamienniki nabiału. Korzystający z tej diety używają mleka roślinnego (sojowe, ryżowe) oraz tofu. Szczyt piramidy stanowi cukier, herbata i kawa.

Połączenie wyżej wymienionych grup produktów gwarantuje odpowiednie zbilansowanie. Znajdujemy w nich również wszystkie składniki odżywcze, potrzebne do pokrycia zapotrzebowania. Najwięcej dyskusji i lęku wśród korzystających z diety wegańskiej, stanowi odpowiednia ilość spożywanego białka. Znajduje się ono w produktach zwierzęcych, ale również roślinnych. W tych drugich jednak nie wszystkie rodzaje aminokwasów są w odpowiedniej ilości.  Rozwiązaniem jest łączenie różnych produktów w posiłku (np. strączki z orzechami, zboże ze strączkami).

Przeczytaj także: Lidl proponuje wegańskie święta

W funkcjonowaniu organizmu niezbędny jest również tłuszcz, dlatego weganie muszą zadbać o jego dostarczenie. Zdrowy tłuszcz znajduje się w orzechach, pestkach, nasionach, awokado oraz w olejach roślinnych. W wymienionych produktach znajdujemy również wiele zdrowych minerałów i witamin. Przedstawiona dieta zawiera bardzo dużą ilość błonnika, dlatego towarzyszyć jej powinna duża ilość pitej wody (2-2,5)l. dziennie). Błonnik pozytywnie działa na organizm, ale bez wsparcia wody może prowadzić do wzdęć, zaparć i bólów brzucha.Dietę wegańską należy wzbogacać suplementacją witaminą B12, ponieważ nie znajduje się ona w produktach roślinnych.

Weganizm i zdrowie

Zwolennicy weganizmu, oprócz korzyści związanych z troską o zwierzęta, podkreślają też jej prozdrowotne właściwości. Dobrze zbilansowana dieta wegańska zmniejsza ryzyko chorób cywilizacyjnych. Na ich liście znajdujemy m. in.: otyłość, nadciśnienie, choroby układu krążenia, cukrzycę, nowotwory, zaparcia, hemoroidy, czy próchnicę zębów.

Niepoprawnie złożona dieta, w której brakuje różnorodności i suplementacji ma fatalne konsekwencje. Zaburzenia odżywiania nią spowodowane prowadzą do anemii, depresji, krzywicy, osteoporozy, czy groźnych zaburzeń hormonalnych. Problemem może być również zbytni radykalizm, który ma swoje odbicie w witarianizmie lub frutarianizmie. Wysokie zagrożenie niedoborów żywieniowych niesie ze sobą również bezglutenowa dieta wegańska.

Zagrożeniem dla argumentu zdrowotnego, w którym weganizm broni przed chorobami cywilizacyjnymi są nowe produkty. W sklepach znajdujemy coraz więcej opcji żywieniowych dla wegan. Zdecydowana większość z nich, to jednak produkty przetworzone, nazwane wegańskimi ze względu na ich skład. Wiadomym jest, że żaden produkt przetworzony, także te wegańskie, nie chronią przed wspomnianymi chorobami, ale je powodują.

Nie ma wątpliwości, że dobrze ułożona dieta wegańska jest zdrowa. Polecą ją wielu dietetyków, a w różnych konkursach zajmuje wysokie miejsce. Nie jest jednak intuicyjna i wymaga sporej wiedzy, aby sobie nie zaszkodzić.